Czas na StartUp!

Prowadzisz własny biznes i potrzebujesz jednoznacznych odpowiedzi? Zapraszamy do lektury bloga i kontaktu z nami!

Utwór zależny a utwór inspirowany – czyli o prawnoautorskich granicach czerpania z cudzej twórczości

W całym bogatym dorobku nauki, kultury i sztuki niełatwo jest stworzyć utwór będący od początku do końca twórczością niezależną, pozbawioną wpływu utworów już istniejących. W praktyce większość powstających dzieł to utwory posiadające odniesienia cudzej twórczości, czerpiące z jej treści, stylu, czy pomysłów. Gdzie jednak kończy się niewinna inspiracja a zaczyna obwarowane przepisami prawa autorskiego przejmowanie treści z cudzego utworu? O tym poniżej.

Utwory samoistne, czyli od początku

Z utworami samoistnymi rzecz jest prosta – twórca ma pomysł, który realizuje. W jego wizji nie ma żadnych zapożyczeń, ani przejęć z utworów wcześniej powstałych. Utwór od początku do końca jest dziełem niezależnym. Nie pytamy nikogo o zgodę, nie naruszamy niczyich praw – wszystko gładko i spokojnie :)

Utwór inspirowany

Utwór inspirowany zawiera wpływ cudzej twórczości, nie jest to jednak wpływ szczególnie istotny, determinujący treść utworu inspirowanego. Zaczerpnięty może zostać wątek utworu, czy jego styl. Utwór inspirowany nie przejmuje cech twórczych innego utworu, a wyłącznie mniej istotne jego elementy, zaś twórca utworu inspirowanego może dysponować nim według swojego uznania.

Utwór ten zaliczany jest do utworów samoistnych, co za tym idzie zgoda autora utworu pierwotnego nie jest konieczna, ani do stworzenia utworu inspirowanego, ani do korzystania z niego, ani do jego rozpowszechniania. Twórca utworu inspirowanego nie ma obowiązku informowania o utworach, z których inspirację zaczerpnięto, ani też nie musi podawać nazwisk ich autorów. Co istotne, nie ma tu także żadnego obowiązku zapłaty wynagrodzenia dla twórców utworu, który posłużył za inspirację.

Utwór zależny

Utworem zależnym inaczej nazywanym też opracowaniem jest utwór, który co prawda zawiera wkład twórczy samego autora, ale przejmuje także istotne elementy twórcze z utworu innego, powstałego wcześniej. Utworem zależnym będzie więc adaptacja powieści na scenariusz filmowy, tłumaczenie utworu literackiego, czy gra komputerowa z listą dialogową na podstawie filmu czy książki.

Obowiązkiem twórcy opracowania jest nie tylko zamieszczenie informacji o tytule utworu pierwotnego i jego autorze, ale także uzyskanie zgody na rozpowszechnienie utworu zależnego. Zezwolenie to najczęściej udzielane jest w treści umowy zawieranej pomiędzy autorem utworu macierzystego a twórcą utworu zależnego, nie mniej jednak, istnieje także możliwość wyrażenia zgody, poprzez jednostronne oświadczenie twórcy utworu macierzystego.

Czy utwór zależny to plagiat?

Przy dopełnieniu wszelkich powinności wymaganych przez prawo autorskie możemy spać spokojnie. Jeśli jednak, twórca utworu zależnego przywłaszcza sobie autorstwo całego utworu, możemy mówić o plagiacie i naruszeniu cudzych praw autorskich.

 Jak odróżnić utwór inspirowany i utwór zależny?

Usiłując rozgraniczyć utwór inspirowany i utwór zależny Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 czerwca 1972 roku wskazał, iż „Za kryterium rozgraniczające dzieło inspirowane od dzieła zależnego (art. 3 § 2 i § 4 Prawa autorskiego) należy uznać twórcze przetworzenie elementów dzieła inspirującego tak, że o charakterze dzieła inspirowanego decydują już jego własne, indywidualne elementy (a nie elementy przejęte). W wypadku utworu inspirowanego (objętego prawem autorskim niezależnym) zaczerpnięty zostaje tylko wątek utworu cudzego, powstaje utwór nowy i o cechach twórczości samodzielnej” (sygn. akt I CR 104/72) . Rozróżnienie to pomaga nieco poruszać się po nieostrych granicach pomiędzy dziełem zależnym a dziełem inspirowanym.

Skąd to się bierze, czyli podstawa prawna

Regulacja prawna utworu zależnego i inspirowanego znajduje się w art. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Poniżej przepis ustawy według stanu na 23.04.215r.

 Art. 2. 1. Opracowanie cudzego utworu, w szczególności tłumaczenie, przeróbka, adaptacja, jest przedmiotem prawa autorskiego bez uszczerbku dla prawa do utworu pierwotnego.

  1. Rozporządzanie i korzystanie z opracowania zależy od zezwolenia twórcy utworu pierwotnego (prawo zależne), chyba że autorskie prawa majątkowe do utworu pierwotnego wygasły. W przypadku baz danych spełniających cechy utworu zezwolenie twórcy jest konieczne także na sporządzenie opracowania.
  2. Twórca utworu pierwotnego może cofnąć zezwolenie, jeżeli w ciągu pięciu lat od jego udzielenia opracowanie nie zostało rozpowszechnione. Wypłacone twórcy wynagrodzenie nie podlega zwrotowi.
  3. Za opracowanie nie uważa się utworu, który powstał w wyniku inspiracji cudzym utworem.
  4. Na egzemplarzach opracowania należy wymienić twórcę i tytuł utworu pierwotnego.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *