Czas na StartUp!

Prowadzisz własny biznes i potrzebujesz jednoznacznych odpowiedzi? Zapraszamy do lektury bloga i kontaktu z nami!

Utwór w prawie autorskim

Prawo autorskie w swoich założeniach chroni interesy twórcy utworu, przewidując szereg regulacji z nimi związanych. Zanim jednak zaczniemy zastanawiać się nad przeniesieniem praw autorskich, udzieleniem licencji i dozwolonym użytkiem warto zastanowić się, czy rezultat naszej działalności twórczej w ogóle podlega tego rodzaju przepisom – słowem, czy mamy do czynienia z utworem w rozumieniu prawa autorskiego.

Niby tak proste, a jednak…

Utworem w rozumieniu prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze. Nie ma tu znaczenia sposób ustalenia utworu, jego wartość, przeznaczenie czy sposób wyrażenia. Istotne jest, by dany utwór był wynikiem działalności człowieka i aby człowiek wniósł odpowiedni wkład twórczy w jego powstanie. Na próżno więc kruszono kopie o prawa autorskie do słynnego zdjęcia, które w ubiegłym roku obiegło cały świat, a które było niczym innym jak uśmiechniętym selfie małpy.

Ustalmy to

Konieczność ustalenia utworu oznacza obowiązek jego uzewnętrznienia. Nawet najlepszy pomysł, dopóki pozostaje w umyśle twórcy nie podlega ochronie prawnoautorskiej. W chwili, gdy twórca swoim działaniem daje wyraz wykreowanej koncepcji, którą odbiorcy moją odebrać zmysłami (głównie wzrokiem i słuchem) – mamy do czynienia z momentem ustalenia utworu. Nie jest tu konieczne, aby utwór był ukończony, czy też aby twórca dopełnił jakichkolwiek formalności. W naszym porządku prawnym ustalenie utworu nie ma też nic wspólnego z jego utrwaleniem – inaczej jest np. w USA, gdzie istnieje wymóg utrwalenia – ot, m.in. dlaczego w USA nagrywane są wszystkie koncerty i eventy muzyczne.

Twórca, czyli ja

Dla powstania utworu nie mają znaczenia predyspozycje twórcy, jego wiek, talent, wiedza, czy szczególne uzdolnienia. Bez znaczenia jest także fakt, że utwór jest bezprawny, stworzony z naruszeniem cudzego prawa autorskiego, z wykorzystaniem cudzych narzędzi, czy naruszeniem innych praw osób trzecich. Utworem nadal będzie więc film pornograficzny, splagiatowana praca magisterska, czy obraz namalowany według cudzego pomysłu.

Wyraź to

Ochrona prawa autorskiego obejmuje wyłącznie sposób wyrażenia. W ogólnej świadomości nieraz problematycznym pozostaje zrozumienie, że ochroną nie są objęte odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne. I tak, na próżno poszukiwać ochrony prawnoautroskiej dla ochrony stylu danego malarza, sposobu ujęcia krajobrazu w fotografii, czy koncepcji przedstawienia plakatu filmowego naszej rodzimej produkcji łudząco podobnego do filmów hollywoodzkich.

Prawo autorskie obejmuje swoją ochroną opracowania cudzego utworu, w szczególności tłumaczenie, przeróbkę, czy adaptację. Ochronie podlegają także zbiory, antologie, bazy danych – jeżeli posiadają cechy utworu wskazane powyżej, także w sytuacji gdy zawierają poszczególne pojedyncze, niechronione materiały, ale przyjęty w nich dobór, układ czy sposób zestawienia ma charakter twórczy, tak jak np. ma to miejsce w przypadku Panoramy Firm.

Kilka wyłączeń

Z całym uznaniem dla pracy legislatorów, urzędników czy dziennikarzy przedmiotem ochrony prawa autorskiego nie są objęte akty normatywne lub ich urzędowe projekty, urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole, opublikowane opisy patentowe lub ochronne, czy proste informacje prasowe. Jakkolwiek w kategoriach tych można doszukiwać się wielu elementów nieraz wyjątkowo twórczych, jakkolwiek spełniają one kryterium wytworu działalności człowieka, jakkolwiek nie byłyby one ustalone – ustawa w sposób jednoznaczny, wprost wyłącza wskazane kategorie dzieł spod ochrony prawa autorskiego.

Dlaczego akurat tak

Opisane warunki i zasady wynikają wprost z ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Dla zainteresowanych, kilka przepisów źródłowych do dzisiejszego tematu (stan prawny na dzień 1.04.2015r.):

Art. 1. 1. Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).
W szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory:
1)   wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe);
2)   plastyczne;
3)   fotograficzne;
4)   lutnicze;
5)   wzornictwa przemysłowego;
6)   architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne;
7)   muzyczne i słowno-muzyczne;
8)   sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne;
9)   audiowizualne (w tym filmowe).
2(1). Ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia; nie są objęte ochroną odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne.
3. Utwór jest przedmiotem prawa autorskiego od chwili ustalenia, chociażby miał postać nieukończoną.
4.Ochrona przysługuje twórcy niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności.

Art. 2. 1. Opracowanie cudzego utworu, w szczególności tłumaczenie, przeróbka, adaptacja, jest przedmiotem prawa autorskiego bez uszczerbku dla prawa do utworu pierwotnego.
2. Rozporządzanie i korzystanie z opracowania zależy od zezwolenia twórcy utworu pierwotnego (prawo zależne), chyba że autorskie prawa majątkowe do utworu pierwotnego wygasły. W przypadku baz danych spełniających cechy utworu zezwolenie twórcy jest konieczne także na sporządzenie opracowania.
3. Twórca utworu pierwotnego może cofnąć zezwolenie, jeżeli w ciągu pięciu lat od jego udzielenia opracowanie nie zostało rozpowszechnione. Wypłacone twórcy wynagrodzenie nie podlega zwrotowi.
4. Za opracowanie nie uważa się utworu, który powstał w wyniku inspiracji cudzym utworem.
5. Na egzemplarzach opracowania należy wymienić twórcę i tytuł utworu pierwotnego.

Art. 3. Zbiory, antologie, wybory, bazy danych spełniające cechy utworu są przedmiotem prawa autorskiego, nawet jeżeli zawierają niechronione materiały, o ile przyjęty w nich dobór, układ lub zestawienie ma twórczy charakter, bez uszczerbku dla praw do wykorzystanych utworów.

 Art. 4. Nie stanowią przedmiotu prawa autorskiego:
1)   akty normatywne lub ich urzędowe projekty;
2)   urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole;
3)   opublikowane opisy patentowe lub ochronne;
4)   proste informacje prasowe.

7 comments for “Utwór w prawie autorskim

  1. 16 czerwca 2015 at 4:17 pm

    Niczego sobie :)

  2. 19 czerwca 2015 at 3:19 pm

    No z tym utworem to definicja jest niby jasna, ale diabeł tkwi w szczegółach.

    W przypadkach granicznych bardzo często to dopiero w sądzie trzeba ustalić czy w ogóle mamy do czynienia z utworem. W tym kontekście jestem ciekawy co myślisz o kwestii uznania za utwór krótkiej jednostki słownej. Ma to istotne znaczenie w kontekście nazwy przedsiębiorstwa czy też sloganu reklamowego :)

    Co o tym sądzisz? Znasz jakieś orzeczenia gdzie uznano słowo/ słowa za utwór?
    Wiem, że nie ma jednoznacznej odpowiedzi.

    Pozdrawiam
    Mikołaj Lech

    • Karolina Gorczyca
      19 czerwca 2015 at 6:55 pm

      Mikołaj, dużo prościej byłoby, gdybyś zapytał czy znam orzeczenia, gdzie słowom lub sloganom odmówiono charakteru utworu – tak było np. z „Baśka miała fajny biust” (SA w Warszawie I ACa 668/06), czy „Ciemność widzę. Oj. Widzę ciemność” (SA w Krakowie, I ACa 35/04) ;) Ratunkiem mogłoby być odróżnienie tytułów tzw „mocnych” o dużej zdolności odróżniającej i słabych. Wg mnie jednak wykazanie cech indywidualnej twórczości w słowach (np. neologizmach), albo krótkich jednostkach słownych może być dość karkołomnym zadaniem, przeważnie bezskutecznym. Całe szczęście, że mamy znaki towarowe ;)
      Tu ciekawe orzeczenie, które mogę polecić dotyczy ochrony tytułu w prawie autorskim (okazuje się, że jednak można) i prawie znaków towarowych – wyrok ETS z 30.06.2009, T-435/05 ;)

      • 20 czerwca 2015 at 10:55 am

        Dzięki za przytoczenie orzeczeń. W wolnej chwili je przejrzę. Podobne pytanie zadawałem wykładowcom na aplikacji ale też nie bardzo wiedzieli co można przytoczyć. Głośno było o orzeczeniu SN w sprawie jogurtu YOGI (IV CSK 359/09). Ja wyciągnąłem wnioski takie, że teoretycznie może to być utwór, ale w praktyce jest to bardzo mało prawdopodobne. Wszystko zależy od konkretnej sprawy. Niemniej zagadnienie jest doniosłe bo jeżeli uznamy, że dane słowo ma przymiot utworu to w świetle PWP nikt nie może się niem posługiwać w swoim znaku towarowym nawet jeżeli oznacza zupełnie inne towary/ usługi.

        Pozdrawiam

        • Karolina Gorczyca
          23 czerwca 2015 at 12:52 pm

          Na pewno bardzo mało prawdopodobne jest to w przypadku słów, które weszły do domeny publicznej. Myślę, że słusznie, bo konsekwencje rzeczywiście mogłyby być zbyt daleko idące. Całe szczęście, że mamy PWP i przewidziany tam sposób zabezpieczenia ;)

          Jeszcze w temacie konsekwencji – polecam dzisiejsze postanowienie TK dot. roszczeń za naruszenie autorskich praw majątkowych (SK 32/14).

          Pozdrawiam :)

  3. Łoś
    18 października 2016 at 7:58 am

    Mam pytanie związane z internetem czy pomysł strony jest chroniony prawem autorskim

    • Karolina Gorczyca
      18 października 2016 at 8:07 am

      Sam pomysł nie jest chroniony przez prawo autorskie. Chronione może być dopiero jego uzewnętrznienie, oczywiście przy założeniu, że ma ono charakter twórczy.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *