Czas na StartUp!

Prowadzisz własny biznes i potrzebujesz jednoznacznych odpowiedzi? Zapraszamy do lektury bloga i kontaktu z nami!

Przedsiębiorco! Pamiętaj o prawach konsumenta! – czyli kto powinien pamiętać o ustawie o prawach konsumenta

Pod koniec zeszłego roku weszła w życie nowa regulacja – ustawa z dnia 14 maja 2014 roku o prawach konsumenta. Ustawa ta zastąpiła dotychczas obowiązującą ustawę z dnia 27 lipca 2002 roku o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego, a także ustawę z dnia 2 marca 2000 roku o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Celem niniejszego wpisu jest zakreślenie sytuacji, kiedy konieczne będzie zwrócenie uwagi na nową ustawę. Kto powinien ją zastosować i wobec kogo? Kolejne wpisy dotyczące praw konsumenta przybliżą m.in. obowiązki ciążące na przedsiębiorcach wobec konsumentów oraz uprawnienia, z których konsumenci mogą skorzystać na podstawie przepisów –  czyli z czym przedsiębiorca powinien się liczyć prowadząc działalność gospodarczą.

Kto ma obowiązek stosowania nowej ustawy?

Obowiązek stosowania ustawy o prawach konsumentów ma każdy przedsiębiorca zawierający umowę z konsumentem, jeżeli do dana kategoria umów nie została wyłączona spod stosowania ustawy. Wobec tego należy zadać sobie na pytanie, kim jest przedsiębiorca na gruncie przepisów prawa cywilnego? Odpowiedź na to pytanie wynika z art. 431 k.c.:

Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 § 1, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.”

Innymi słowy o statusie przedsiębiorcy nie przesądza forma prowadzenia działalności – przedsiębiorcą może być zarówno osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której przepisy szczególne nadają zdolność prawną. Warunkiem tego jest jednak, aby taki podmiot prowadził we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.

Kim jest konsument?

Za konsumenta przepisy uznają  osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 221 k.c.).

Za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.”

Biorąc to pod uwagę trzeba podkreślić, że:

- podmioty inne niż osoby fizyczne nie są konsumentami. Tym samym umowy zawierane z osobami prawnymi czy jednostkami organizacyjnymi, niebędącymi osobami prawnymi, którym jednak ustawa przyznaje zdolność prawną, nie będą nigdy powodowały konieczności stosowania ustawy o prawach konsumenta, niezależnie od prowadzenia czy nie przez te podmioty działalności gospodarczej.

- definicja konsumenta zakłada, iż dokonywana przez niego czynność nie może dotyczyć bezpośrednio jego działalności gospodarczej lub zawodowej. Fakt prowadzenia przez daną osobę fizyczną działalności gospodarczej lub zawodowej nie będzie automatycznie wykluczał obowiązków przedsiębiorcy wobec takiego podmiotu. Konieczne jest zbadanie, (1) czy dokonywana czynność (np. zakup) jest związana z prowadzoną przez kontrahenta działalnością gospodarczą lub zawodową. W przypadku pozytywnej odpowiedzi, należy następnie ustalić, (2) czy czynność ta jest związana bezpośrednio czy pośrednio z prowadzoną działalnością. Za konsumenta będzie uznana osoba, która dokonuje czynności w żaden sposób niezwiązanej z prowadzoną działalnością gospodarczą lub zawodową oraz czynności związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą lub zawodową jedynie w sposób pośredni. Ocena tego dokonywana jest przy uwzględnieniu kryterium typowości stosunków prawnych danego przedsiębiorcy.

Przykład 1:

Jan Kowalski prowadzi sklep internetowy z drewnianymi dekoracjami ściennymi. Zawarł umowę sprzedaży z Patrycją Nowak, którą Jan Kowalski zna osobiście i wie, że prowadzi ona działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży warzyw i owoców. Patrycja Nowak nie wskazywała, że chce dokonać zakupu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Czy Jan Kowalski powinien potraktować wobec tego Patrycję Nowak jako konsumenta?

Tak, dokonywana czynność nie jest w żaden sposób związana z prowadzoną przez Patrycję Nowak działalnością gospodarczą. Każdą sytuację należy ocenić uwzględniając indywidualne aspekty sprawy. W przypadku wątpliwości, czy dana czynność dokonywana przez osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą dotyczy bezpośrednio czy pośrednio prowadzonej działalności gospodarczej, należałoby raczej uznać, że związek ten jest pośredni, a  w konsekwencji zachodzi konieczność stosowania przepisów o prawach konsumenta.

Warto również zaznaczyć, że dla statusu danej osoby jako konsumenta nie ma wpływu jej wiek. Tym samym w przypadku zawierania umów z dzieckiem (pomijając w tym miejscu ich zdolność do zawierania umów)  przedsiębiorca ma również obowiązek stosowania przepisów o prawach konsumenta. W tej relacji jest to tym bardziej niezbędne, że bardziej widoczna jest przewaga przedsiębiorcy nad takim konsumentem.

Czy wszyscy przedsiębiorcy mają takie same obowiązki?

Ustawa o prawach konsumenta różnicuje obowiązki przedsiębiorców w zależności od sposobu zawierania umów z konsumentem. Ustawa przewiduje mniejsze obowiązki wobec przedsiębiorców zawierających umowy z konsumentami tradycyjnie, a jednocześnie nakłada większe obowiązki na przedsiębiorców, którzy umowy z konsumentami zawierają poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość.

Umowa zawierana jest z konsumentem  na odległość, kiedy przedsiębiorca posiada tak zorganizowany system zawierania umów (np. przez stworzenie odpowiedniej witryny, wyodrębnienie personelu zajmującego się takimi umowami). Przedsiębiorca oczywiście może zawierać ze swoimi kontrahentami umowy również w inny sposób (tradycyjnie, poza lokalem przedsiębiorstwa). Przy zawieraniu umowy na odległość strony nie są obecne fizycznie w jednym miejscu, a umowa zawierana jest z wyłącznym wykorzystaniem jednego lub większej liczby środków porozumiewania się na odległość do chwili zawarcia umowy włącznie.

Brak jednoczesnej obecności fizycznej należy interpretować w kontekście geograficznym. Zawarcie umowy za pomocą środków technicznych zapewniających np. wideokonferencję, która umożliwia przekazywanie zarówno dźwięku, jak również obrazu, przy braku jednoczesnej obecności stron w tym samym miejscu geograficznym, w dalszym ciągu powoduje, iż zawierana umowa ma cechy umowy zawartej na odległość.

Przykład 2:

Jan Kowalski (przedsiębiorca) będąc w Krakowie przy ul. Mackiewicza 14 lok. 3 zawiera umowę z Patrycją Nowak (konsument) będącą w Krakowie przy ul. Mackiewicza 14 lok. 3 za pomocą telefonu. Strony wiedzą, że znajdują się w jednym miejscu geograficznym. Czy zawarta umowa jest umową zawartą na odległość?

Nie. Przyjmuje się, że jeżeli strony mają możliwość zawarcia umowy w tradycyjny sposób znajdując się w tym samym miejscu geograficznym, to taka umowa nie jest umową zawartą na odległość, choćby w rzeczywistości została zawarta za pomocą środków porozumiewania się na odległość (telefon, Internet).

Przedsiębiorca może zawierać z konsumentami również umowy poza lokalem swojego przedsiębiorstwa. Ustawa o prawach konsumenta wskazuje, iż umowa jest zawarta w takich warunkach:

  • przy jednoczesnej fizycznej obecności stron w miejscu, które nie jest lokalem przedsiębiorstwa danego przedsiębiorcy;
  • w wyniku przyjęcia oferty złożonej przez konsumenta przy jednoczesnej fizycznej obecności stron w miejscu, które nie jest lokalem przedsiębiorstwa danego przedsiębiorcy;
  • w lokalu przedsiębiorstwa danego przedsiębiorcy lub za pomocą środków porozumiewania się na odległość bezpośrednio po tym, jak nawiązano indywidualny i osobisty kontakt z konsumentem w miejscu, które nie jest lokalem przedsiębiorstwa danego przedsiębiorcy, przy jednoczesnej fizycznej obecności stron;
  • podczas wycieczki zorganizowanej przez przedsiębiorcę, której celem lub skutkiem jest promocja oraz zawieranie umów z konsumentami.

Za lokal przedsiębiorstwa przyjmuje się miejsce prowadzenia działalności będące nieruchomością albo częścią nieruchomości, w którym przedsiębiorca prowadzi działalność na stałe lub miejsce prowadzenia działalności będące rzeczą ruchomą, w którym przedsiębiorca prowadzi działalność zwyczajowo albo na stałe.

Art. 2 Określenia użyte w ustawie oznaczają:

1) umowa zawarta na odległość – umowę zawartą z konsumentem w ramach zorganizowanego systemu zawierania umów na odległość, bez jednoczesnej fizycznej obecności stron, z wyłącznym wykorzystaniem jednego lub większej liczby środków porozumiewania się na odległość do chwili zawarcia umowy włącznie;

2) umowa zawarta poza lokalem przedsiębiorstwa – umowę z konsumentem zawartą:

  1. a) przy jednoczesnej fizycznej obecności stron w miejscu, które nie jest lokalem przedsiębiorstwa danego przedsiębiorcy,
  2. b) w wyniku przyjęcia oferty złożonej przez konsumenta w okolicznościach, o których mowa w lit. a,
  3. c) w lokalu przedsiębiorstwa danego przedsiębiorcy lub za pomocą środków porozumiewania się na odległość bezpośrednio po tym, jak nawiązano indywidualny i osobisty kontakt z konsumentem w miejscu, które nie jest lokalem przedsiębiorstwa danego przedsiębiorcy, przy jednoczesnej fizycznej obecności stron,
  4. d) podczas wycieczki zorganizowanej przez przedsiębiorcę, której celem lub skutkiem jest promocja oraz zawieranie umów z konsumentami;

3) lokal przedsiębiorstwa:

  1. a) miejsce prowadzenia działalności będące nieruchomością albo częścią nieruchomości, w którym przedsiębiorca prowadzi działalność na stałe,
  2. b) miejsce prowadzenia działalności będące rzeczą ruchomą, w którym przedsiębiorca prowadzi działalność zwyczajowo albo na stałe;

4) trwały nośnik – materiał lub narzędzie umożliwiające konsumentowi lub przedsiębiorcy przechowywanie informacji kierowanych osobiście do niego, w sposób umożliwiający dostęp do informacji w przyszłości przez czas odpowiedni do celów, jakim te informacje służą, i które pozwalają na odtworzenie przechowywanych informacji w niezmienionej postaci;

5) treść cyfrowa – dane wytwarzane i dostarczane w postaci cyfrowej;

6) aukcja publiczna – sposób zawarcia umowy polegający na składaniu organizatorowi aukcji w ramach przejrzystej procedury konkurencyjnych ofert przez konsumentów, którzy w niej fizycznie uczestniczą lub mogą uczestniczyć, i w której zwycięski oferent jest zobowiązany do zawarcia umowy.”

 

Stan prawny: 6 kwietnia 2015 r.

 

Źródła:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2014, poz. 121 ze zm.);

Ustawa z dnia 30 maja 2014 roku o prawach konsumenta (Dz. U. z 2014 roku, poz. 827).

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *