Czas na StartUp!

Prowadzisz własny biznes i potrzebujesz jednoznacznych odpowiedzi? Zapraszamy do lektury bloga i kontaktu z nami!

Niedozwolone klauzule umowne – czym są i jak z nimi walczyć?

W obrocie półprofesjonalnym (przedsiębiorca-konsument) konsument – osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową – występuje w charakterze strony słabszej. Przedsiębiorca dysponuje kapitałem oraz specjalistyczną wiedzą (w tym prawną) z tegoż względu jest traktowany jako podmiot silniejszy.

agreement-2642610_1280

We współczesnym obrocie gospodarczym bardzo często mamy do czynienia z masowością handlu i świadczenia usług. Przedsiębiorcy dążąc do przyspieszenia i obniżenia kosztów procesu  zawarcia umowy, w oderwaniu od konkretnego stosunku umownego, posługują się jednostronnie przygotowanymi wzorcami, określanymi jako wzorce umowne. Mogą to być ogólne warunki umów, formularze, czy regulaminy i dotyczą w szczególności dziedzin: finansowych. telekomunikacyjnych, deweloperskich, czy turystycznych. Dochodzi wówczas do sytuacji, w której konsument nie ma realnej możliwości negocjowania warunków umowy, dostaje gotowy wzorzec, który może podpisać lub w całości odrzucić. Częstym jest, że w odgórnie narzucanych warunkach przedsiębiorcy zamieszczają postanowienia niekorzystne dla konsumentów oraz naruszające ich interesy. Celem zrównania szans na rynku oraz ochrony konsumentów ustawodawca stwarza konstrukcję niedozwolonych klauzul umownych.

Zgodnie z art. 3851 §1 kodeksu cywilnego, aby można było mówić o niedozwolonych klauzulach umownych, inaczej zwanych abuzywnymi, muszą zostać spełnione następujące warunki:

  • postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie zostały indywidualnie uzgodnione,
  • kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,
  • rażąco naruszając jego interesy,

oraz

  • nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Art. 3853 k.c. zawiera przykładowy – nie wyczerpujący – katalog najczęściej występujących niedozwolonych postanowień umownych. Klauzulą niedozwoloną będzie takie postanowienie, które stawia konsumenta w gorszym położeniu, nierównomiernie rozkłada prawa, obowiązki i ryzyko między stronami.

Przykład:

Postanowienie, które pozbawia wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia jest niedozwolone. Dochodzi do zachwiania równowagi kontraktowej pozbawiając tylko konsumenta możliwości rozwiązania, odstąpienia, czy wypowiedzenia umowy, podczas gdy druga strona – przedsiębiorca – w podobnej sytuacji posiada takie uprawnienie.

W sytuacji gdy w umowie znajduje się niedozwolona klauzula, strony nie są związane danym postanowieniem, natomiast umowa w pozostałym zakresie jest wiążąca.

Zanim skorzystamy z formalnej drogi egzekwowania naszych praw, warto zwrócić przedsiębiorcy uwagę, iż dane postanowienie budzi wątpliwości i jest niedozwolone. Jeżeli przedsiębiorca nie podzieli naszego zdania, mamy możliwość poddania incydentalnej kontroli treści umowy. Dokonywana jest przez sąd powszechny (rejonowy lub okręgowy) i polega na uznaniu danego postanowienia za nieobowiązujące, a wydany w sprawie wyrok jest wiążący jedynie dla stron danego postępowania.

Przed nowelizacją ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, czyli przed 17 kwietnia 2016r. to Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK) decydował o niedozwolonym charakterze klauzul umownych (kontrola abstrakcyjna w  trybie sądowym). Postanowienia uznane przez SOKiK prawomocnym wyrokiem jako niedozwolone wpisywane były do rejestru klauzul niedozwolonych i od tego momentu były zakazane w obrocie. Do 2026r. do rejestru będą trafiały postanowienia, w sprawach których pozwy wpłynęły do SOKiK do 17 kwietnia 2016 r. Pomimo zmiany formy kontroli abstrakcyjnej, wszystkie klauzule zamieszczone w rejestrze uznawane są za niedozwolone i są niedopuszczalne w  obrocie.

Po nowelizacji z 17 kwietnia 2016r. ustawodawca przewiduje możliwość zawiadomienia Prezesa UOKiK przez konsumenta, rzecznika konsumentów, organizację konsumencką o podejrzeniu stosowania we wzorcach umownych niedozwolonych postanowień. W zawiadomieniu należy wskazać:

  • przedsiębiorcę, któremu zarzucane jest stosowanie niedozwolonych postanowień wzorca umowy,
  • opis stanu faktycznego będącego podstawą zawiadomienia,
  • wskazanie postanowienia wzorca umowy naruszającego zakaz,
  • uprawdopodobnienie naruszenia zakazu,
  • dane identyfikujące zgłaszającego zawiadomienie.

Jeżeli Prezes UOKiK stwierdzi takie naruszenie, wówczas wydaje decyzję o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone i zakazującą jego wykorzystywania (kontrola abstrakcyjna w trybie administracyjnym). Może dodatkowo w treści decyzji określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu oraz nałożyć karę pieniężną na przedsiębiorcę. Wydana decyzja ma skutek tylko w odniesieniu do przedsiębiorcy, który ją stosował oraz wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na postawie klauzuli wskazanej w decyzji. Wszystkie niedozwolone postanowienia możemy znaleźć w bazie decyzji UOKiK, która znajduje się na stronie internetowej Urzędu.

Istnieją zatem dwa odrębne rejestry, w których możemy odnaleźć niedozwolone postanowienia umowne: rejestr klauzul niedozwolonych oraz rejestr decyzji Prezesa UOKiK.

autor: Joanna Gil

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *