Czas na StartUp!

Prowadzisz własny biznes i potrzebujesz jednoznacznych odpowiedzi? Zapraszamy do lektury bloga i kontaktu z nami!

Autorskie prawa osobiste, czyli co wolno twórcy

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych dzieli prawa należne twórcy na autorskie prawa osobiste i autorskie prawa majątkowe. Podział ten ma kolosalne znaczenie z punktu widzenia zbywalności praw, czasu ich trwania oraz uprawnień, z jakich skorzystać może twórca utworu. Skąd wiadomo, które to które i co z tego wynika? Zacznijmy od autorskich praw osobistych.

Autorskie prawa osobiste w swoim założeniu chronią niematerialną więź, jaka łączy twórcę z utworem. Przysługują one wyłącznie twórcy i są niezbywalne, co oznacza, że nie jest możliwa ich sprzedaż, nieodpłatne przeniesienie na rzecz osoby trzeciej, czy zrzeczenie się ich. Prawa te trwają bez jakichkolwiek ograniczeń czasowych, nie wygasają, nie przedawniają się, nie tracą na znaczeniu.

Co ciekawe, autorskie prawa osobiste są to prawa niemajątkowe, nie wchodzą do spadku po autorze – jeśli twórca nie wyraził innej woli, po jego śmierci z powództwem o ochronę autorskich praw osobistych zmarłego może wystąpić małżonek, a w jego braku kolejno: zstępni, rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa. Nie zawsze są to więc spadkobiercy autora. Dysponują oni prawami osobistymi, nawet jeśli nie dysponują prawami majątkowymi.

W szczególności autorskie prawa osobiste oznaczają, iż twórca posiada:

  1. Prawo do autorstwa utworu

Prawo to, niekiedy określane również jako „prawo do ojcostwa dzieła” w praktyce oznacza ochronę przed działaniem osób trzecich polegającym na przypisywaniu sobie autorstwa dzieła oraz prawo do decydowania w jaki sposób ma być oznaczone autorstwo danego utworu – imieniem i nazwiskiem, pseudonimem autora, czy też anonimowo. Ochrona tak rozumianego autorstwa powoduje, że zabronionym jest przywłaszczanie sobie autorstwa cudzego utworu poprzez upowszechnianie go pod swoim nazwiskiem (ze zmianami lub bez), czyli powszechnie znany plagiat.

  1. Prawo do integralności utworu

Prawo to rozumiane jest jako uprawnienie do zachowania nienaruszonego kształtu i formy utworu stworzonego przez autora oraz zakaz wprowadzania w utworze zmian bez uzyskania uprzedniej zgody twórcy. Dotyczy to wszystkich elementów dzieła, w tym także jego tytułu, układu graficznego, czy sposobu wykonania. Co istotne, obowiązek respektowania prawa do integralności utworu, jako osobiste prawo autorskie, istnieje niezależnie od umów zawieranych przez twórcę, działania podmiotów korzystających z utworu w ramach dozwolonego użytku, czy wygaśnięcia autorskich praw majątkowych.

  1. Prawo do rzetelnego wykorzystania utworu

Zakazane jest wykorzystywanie utworu w sposób wprowadzający odbiorców w błąd co do charakteru dzieła, jego przesłania czy wartości. W ramach prawa do rzetelnego wykorzystania utworu twórca może domagać się, aby jego dzieło nie było zniekształcane poprzez kontekst eksploatacji, czy nieudolne przekłady lub tłumaczenia.

  1. Prawo decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności

To autor uprawniony jest do podjęcia decyzji kiedy stworzone przez niego dzieło winno ujrzeć światło dzienne i kiedy może zostać udostępnione publiczności po raz pierwszy. Prawo to wyczerpuje się z chwilą zaprezentowania dzieła – co ważne, wystarczy, że autor stworzy możliwość zapoznania się z dziełem. Nawet jeśli nikt nie przyjdzie na pierwszy wernisaż malarza możemy uznać, że obrazy na nim zaprezentowane zostały już udostępnione.

  1. Prawo do nadzoru nad sposobem korzystania z utworu

Twórca uprawniony jest do sprawowania nadzoru nad tym w jaki sposób korzystają z utworu osoby trzecie. Twórca może jednak w umowie zobowiązać się do niewykonywania tego prawa lub upoważnić inną osobę do wykonywania nadzoru w jego imieniu. Oświadczenie o niewykonywaniu prawa nie oznacza jednak, iż prawo to przestaje istnieć lub przysługiwać autorowi utworu.


Autorskie prawa osobiste twórcy programu komputerowego

Nieco inaczej dzieje się w przypadku programów komputerowych – tu prawo autorskie zacieśnia nam katalog autorskich praw osobistych twórcy do autorstwa utworu i oznaczania go swoim nazwiskiem lub pseudonimem, albo do udostępniania go anonimowo.

Oświadczenie o niewykonywaniu autorskich praw osobistych

Jak zostało wskazane powyżej, twórca może złożyć oświadczenie o niewykonywaniu autorskich praw osobistych. W praktyce oznacza to, iż zrzeka się on niejako egzekwowania tych praw od drugiej strony.  Prawa te jednak nie wygasają i w przypadku skorzystania z nich pomimo złożenia oświadczenie o niewykonywaniu autorskich praw osobistych, twórca może narazić się na odpowiedzialność względem nabywcy utworu z tytułu nieprawidłowego wykonania umowy.

Przykładowa treść oświadczenia o niewykonywaniu autorskich praw osobistych:

Wykonawca oświadcza, iż nie będzie korzystać z autorskich praw osobistych do utworu, o których mowa w art. 16 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z  2006r. nr 90, poz. 631 z późn. zm.) względem Zamawiającego i jego następców prawnych, na których przeniesione zostaną prawa majątkowe do utworu, będącego przedmiotem niniejszej umowy. W szczególności Wykonawca udziela upoważnienia Zamawiającemu do decydowania o pierwszym publicznym udostępnieniu utworu.

8 comments for “Autorskie prawa osobiste, czyli co wolno twórcy

  1. 19 maja 2015 at 1:44 pm

    Bardzo ciekawe materiały. Dziękuję!

  2. 19 czerwca 2015 at 4:06 pm

    Mam pytanie odnośnie „prawa do autorstwa utworu” Czy twórca może powołując się na przysługujące mu pr. aut. osobiste żądać aby przy utworze umieszczać informację o tym, że jest autorem. Jeżeli byłby to obraz na ścianie nie rodziłoby to problemów. Czy jednak twórca logo może żądać aby informacja o jego autorstwie pojawiała się za każdym razem przy logo.

    Jestem ciekaw twojego zdania.

    Pozdrawiam

    • Karolina Gorczyca
      19 czerwca 2015 at 7:32 pm

      Mikołaj, posiadając prawo do autorstwa utworu wydaje się, że twórca może żądać, żeby zawsze wskazywać go jako autora. Nie zmienia to faktu, że w rzeczywistości prowadzić by to mogło do kuriozalnej sytuacji, gdzie oznaczenie autora byłoby dużo bardziej czytelne i łatwiej postrzegalne niż sam utwór. Dla bezpieczeństwa warto w umowie wskazać, że twórca z tego prawa do oznaczenia korzystał nie będzie.
      A co Ty o tym myślisz?

      • 20 czerwca 2015 at 10:42 am

        No właśnie wydaje mi się, że teoretycznie twórca ma takie prawo. Ja spotkałem się z tym, że co prawda praw aut. osobistych zbywać nie można, ale twórca może zobowiązać się do ich nie wykonywania pod groźbą kary umownej. Ewentualnie przekazuje wykonywanie tego prawa danej osobie. Pytanie na ile się to w sądzie obroni. Niemniej dotarłem do jednego orzeczenia, które potwierdza, że jest to legalne.
        Pozdrawiam

  3. Karolina Gorczyca
    23 czerwca 2015 at 12:55 pm

    Nie ma przeszkód, aby w umowie twórca oświadczył, że nie będzie wykonywał autorskich praw osobistych. Wielokrotnie spotkałam się już z taką praktyką – nie jest to w końcu zbywanie, przenoszenie, a po prostu nie skorzystanie z prawa, z którego korzystać nie musi. I wilk syty, i owca cała :)
    Pozdrawiam serdecznie.

  4. Ewa
    8 marca 2016 at 11:16 am

    Dzień dobry, bardzo interesujący i czysto zrobiony artykuł – z przyjemnością się czyta :)
    Mam pytanie także o logo. Co dokładnie może grafik wykonywujący logo dla firmy w przypadku nie zawarcia z nim w umowie „Oświadczenie o niewykonywaniu autorskich praw osobistych”. Na czym te prawa polegają?
    I czy mam rozumieć, że nawet jeśli w umowie będę miała takie oświadczenie to ono jest mało warte bo i tak grafik może te prawa wykorzystywać?

    Co znaczy nadzór twórcy nad logiem? Że przedsiębiorca ma mu robić raporty gdzie jego logo jest umieszczane?
    A także mam pytanie o prawo do integralności utworu. W przypadku gdy kupuję logo u grafika nie mogę go zmieniać, np kolorów lub dopisać jakiś slogan? Przecież to logo już jest moje i moja firma powinna z niego korzystać jak chce.
    Będę wdzięczna za odpowiedzi i pozdrawiam, Ewa

    • Karolina Gorczyca
      24 marca 2016 at 10:14 am

      Ewo, wszystko zależy od tego jak sformułowane są zapisy w umowie zawartej z grafikiem. Zmiana koloru, dopisywanie haseł, edycja loga – to kwestia wykonywania tzw. praw zależnych. Jeśli w umowie wskazane jest, że nabywca może wykonywać prawa zależne – nie ma problemu z edycją.
      Oświadczenie o niewykonywaniu autorskich praw osobistych chroni np. przed sytuacją, w której autor pomimo przeniesienia autorskich praw majątkowych będzie chciał wykonywać swoje prawa osobiste, np. prawo do integralności utworu. Skuteczność takiego oświadczenia uzależniona jest od lojalności stron umowy, którą warto tu obwarować karą umowną za złamanie zobowiązania.
      Pozdrawiam serdecznie :)

  5. 10 sierpnia 2016 at 6:25 am

    Moim zdaniem to logiczne, że jeśli ktoś jest autorem to chce, żeby jego nazwisko widniało, jeśli wykorzystujemy jego materiał :)

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *